MR Linac ile radyoterapi süreçleri daha güvenli hale geliyor

Geleneksel radyoterapide tedavi planı, genellikle tedavi öncesinde elde edilen görüntüler üzerinden hazırlanır. Ancak insan vücudu sabit değildir. Organların konumu; solunum, sindirim sistemi hareketleri, mesane doluluğu, kilo değişimi veya tümör boyutundaki farklılıklar nedeniyle seanslar arasında değişebilir.

MR Linac teknolojisi, bu değişkenliği dikkate alarak tedavinin daha hassas yürütülmesine yardımcı olur. MR eşliğinde radyoterapi hakkında daha detaylı bilgi almak isteyenler, Anadolu Sağlık Merkezi'nin MR Linac teknolojisi sayfasını inceleyebilir. MR Linac Nedir?

MR Linac, manyetik rezonans görüntüleme cihazı ile lineer hızlandırıcının aynı sistem içinde çalıştığı bir radyoterapi teknolojisidir. MR bölümü, tümör ve çevre dokuların görüntülenmesini sağlar; lineer hızlandırıcı ise tedavi için gerekli yüksek enerjili ışınları üretir. Bu teknoloji özellikle yumuşak doku ayrımının önemli olduğu, tümörün hareket edebildiği veya kritik organlara yakın yerleşimli olduğu bazı kanser türlerinde değerlendirilebilir.

Ancak MR Linac, her kanser hastası için standart ya da zorunlu bir tedavi yöntemi değildir. Uygunluk; kanserin türüne, evresine, tümörün konumuna, hastanın genel sağlık durumuna ve daha önce aldığı tedavilere göre radyasyon onkolojisi ekibi tarafından belirlenir. MR Linac'ın temel amacı, tedavi alanını daha iyi görüntülemek, hedef bölgeyi daha hassas tanımlamak ve çevredeki sağlıklı dokuların gereksiz radyasyon almasını sınırlandırmaya yardımcı olmaktır.

Bu yönüyle cihaz, "akıllı radyoterapi" ya da "MR kılavuzlu radyoterapi" olarak da tanımlanabilir. Ancak bu ifadeler, yöntemin tüm hastalarda aynı sonucu vereceği anlamına gelmez. LINAC Cihazı Ne İşe Yarar?

LINAC, yani lineer hızlandırıcı, radyoterapide kullanılan yüksek enerjili ışınları üreten cihazdır. Kanser tedavisinde dışarıdan ışın uygulamak için kullanılan bu sistemler, tümör bölgesine planlanan dozda radyasyon verilmesini sağlar. Standart LINAC cihazlarında tedavi planı, bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemlerinden elde edilen verilerle hazırlanır.

Tedavi sırasında hastanın doğru pozisyonda olup olmadığı kontrol edilir ve ışınlar belirlenen alanlara yönlendirilir. Modern LINAC cihazlarında görüntüleme ve hassas hedefleme olanakları gelişmiş olsa da MR Linac'ın farkı, MR görüntülemesini tedavi sisteminin doğrudan bir parçası haline getirmesidir. MR, özellikle yumuşak dokuların ayrıntılı görüntülenmesinde güçlü bir yöntemdir.

Bu nedenle prostat, pankreas, karaciğer, rektum veya bazı jinekolojik tümörler gibi çevre organlarla yakın ilişkili bölgelerde tedavi planlamasına önemli katkı sağlayabilir. MR Linac Nasıl Çalışır? MR Linac tedavisinde süreç, standart radyoterapiye benzer şekilde kapsamlı bir değerlendirme ile başlar.

Öncelikle hastanın tanısı, hastalık evresi, önceki ameliyatları, kemoterapi veya radyoterapi öyküsü, görüntüleme sonuçları ve genel sağlık durumu incelenir. Radyasyon onkoloğu, medikal fizik uzmanı ve ilgili diğer uzmanlar tedavi için en uygun yaklaşımı belirler. Tedavi planı hazırlanırken tümörün bulunduğu bölge, çevrede korunması gereken organlar ve hastanın tedavi sırasında alacağı pozisyon ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

Gerekli durumlarda sabitleme aparatları kullanılarak hastanın her seansta aynı pozisyonda kalması sağlanır. Bu aşama, tedavinin doğruluğu açısından oldukça önemlidir. MR Linac seansında hasta tedavi masasına alınır ve tedavi bölgesi MR görüntüleme ile değerlendirilir.

Elde edilen görüntüler, önceden hazırlanan planla karşılaştırılır. Eğer tümörün veya çevredeki organların konumunda klinik açıdan önemli bir değişiklik varsa, tedavi planı o seans için yeniden düzenlenebilir. Bu yaklaşıma online adaptif radyoterapi adı verilir.

Planlama ve güvenlik kontrollerinin ardından tedavi ışını uygulanır. Tedavi sırasında hastanın mümkün olduğunca hareketsiz kalması gerekir. Bazı tümörlerde solunum hareketi önemli olduğundan, hastaya nefesini tutması veya belirli komutlara uyması istenebilir.

Bazı sistemlerde tümör veya hedef bölge belirlenen sınırların dışına çıktığında ışınlama durdurulabilir ya da yeniden ayarlanabilir. Gerçek Zamanlı Görüntüleme Neden Önemlidir? Kanser tedavisinde hedefin doğru belirlenmesi kadar, tedavi sırasında bu hedefin doğru konumda olduğunun bilinmesi de önemlidir.

Çünkü tümörler ve organlar sabit değildir. Örneğin karın bölgesindeki bir tümör bağırsak hareketlerinden etkilenebilir. Akciğer veya karaciğere yakın tümörlerde solunum hareketi hedefin yerini değiştirebilir.

Pelvik bölgedeki tedavilerde mesane ve rektum doluluğu planlamayı etkileyebilir. MR Linac, tedavi sırasında MR görüntüleme desteği sunduğu için bu değişikliklerin değerlendirilmesine yardımcı olur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, MR görüntülemenin iyonlaştırıcı radyasyon içermemesidir.

Ancak MR Linac tedavisinin kendisi bir radyoterapi uygulamasıdır ve tedavi ışını radyasyon içerir. Gerçek zamanlı ya da seans içi görüntüleme, özellikle hedefin çevresinde korunması gereken hassas organlar bulunduğunda önem kazanır. Böylece tedavi ekibi, ışının hedefe uygun şekilde yönlendirilip yönlendirilmediğini daha güvenli şekilde değerlendirebilir.