GETAD modeli emeklilere destek sağlayacak: 1999 öncesi ve sonrası etkileri

Yeni Şafak'ın haberine göre, dar gelirli hanelerin ekonomik yükünü hafifletmek amacıyla hazırlıkları sürdürülen yeni sosyal destek modeli, emeklilerin gelir durumuna ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) adı verilen modelle, yalnızca kişinin aldığı maaşın değil, hanenin toplam ekonomik durumunun dikkate alınması ve belirli bir gelir seviyesinin altında kalan ailelere destek sağlanması planlanıyor.

Özellikle düşük emekli aylığıyla geçinmek zorunda kalan vatandaşlar açısından önem taşıyan düzenlemenin, sosyal yardım sisteminde farklı bir anlayışı beraberinde getirmesi bekleniyor. Modelin hayata geçirilmesi durumunda, hane içerisindeki kişi sayısı ve mevcut gelir dikkate alınarak bir değerlendirme yapılması, ortaya çıkan gelir farkının sosyal destek mekanizmalarıyla karşılanması hedefleniyor. Emekli maaşlarının yetersiz kaldığını düşünen milyonlarca vatandaş ise yeni sistemin kapsamını merak ediyor.

1999 öncesi veya sonrası SGK girişi bulunan emeklilerin GETAD kapsamında nasıl değerlendirileceği, gelir kriterinin nasıl belirleneceği ve desteklerin ne zaman başlayacağı düzenlemeye ilişkin en çok araştırılan başlıklar arasında bulunuyor. Emeklilerin gelir durumunda yeni dönem hazırlığı Türkiye'de sosyal yardım politikalarının daha geniş bir gelir değerlendirmesi üzerinden şekillendirilmesine yönelik çalışmalar sürerken GETAD modeli bu yaklaşımın önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

Mevcut sistemlerde farklı kriterlere göre verilen sosyal yardımların yanında, yeni modelle birlikte hane gelirinin belirli bir seviyenin altında kalmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Bu çerçevede emekli maaşı, hane içerisindeki diğer gelirler ve ailede yaşayan kişi sayısı gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi gündemde. Böylece yalnızca emeklinin aldığı aylığa bakmak yerine, kişinin içinde bulunduğu ekonomik koşulların daha geniş bir çerçevede ele alınması planlanıyor.

Özellikle en düşük emekli aylığıyla yaşamını sürdüren vatandaşlar açısından sistemin nasıl uygulanacağı önem taşıyor. Düşük maaş alan her emeklinin otomatik olarak destekten yararlanacağı yönünde kesinleşmiş bir uygulama bulunmazken, hane bazlı gelir kriterinin sistemin temel unsurlarından biri olması bekleniyor. GETAD sistemi nasıl işleyecek?

Hazırlıkları devam eden modelin temel amacı, belirlenen bir gelir eşiğinin altında yaşayan hanelere tamamlayıcı destek verilmesi olarak ifade ediliyor. Bu yöntemde devletin doğrudan tüm vatandaşlara aynı miktarda ödeme yapmasından ziyade, ihtiyaç ile mevcut gelir arasındaki farkın dikkate alınması öngörülüyor. Sistemin uygulanması halinde bir hanenin ekonomik durumunun belirlenmesinde yalnızca emekli aylığının esas alınması yerine, toplam hane geliri üzerinden hesaplama yapılması bekleniyor.

Böylece aynı miktarda emekli maaşı alan ancak aile yapısı ve diğer gelir kaynakları farklı olan kişilerin birbirinden farklı şekilde değerlendirilmesinin önü açılabilecek. Bu yaklaşım, özellikle tek gelir kaynağı emekli aylığı olan haneler açısından dikkat çekiyor. Kira, temel ihtiyaçlar ve diğer zorunlu harcamalar karşısında geliri yetersiz kalan vatandaşların, belirlenecek şartları karşılamaları halinde sistemden yararlanabilmesi hedefleniyor.

Yeni modelde emekliler için hangi kriterler belirleyici olacak? GETAD'ın kapsamına ilişkin ayrıntıların yasama süreciyle birlikte netleşmesi bekleniyor. Bu nedenle bugün itibarıyla emeklilere yapılacak desteğin miktarı, kesin gelir sınırı, başvuru yöntemi ve ödeme tarihi konusunda kesinleşmiş bir takvim bulunmuyor.

Bununla birlikte modelin merkezinde hane gelirinin bulunması bekleniyor. Bu durum, emekli maaşının tek başına değerlendirilmesinden farklı bir sistem anlamına geliyor. Aynı zamanda ailede çalışan başka kişilerin gelirleri, hanedeki kişi sayısı ve diğer ekonomik unsurların da hesaplamaya dahil edilmesi gündeme gelebilecek.

SGK giriş tarihi açısından da vatandaşların merakı yüksek. 1999 öncesi ve sonrası sigorta başlangıcı bulunan emekliler, kendi maaşlarının yeni model kapsamında nasıl değerlendirileceğini araştırıyor. Ancak GETAD'ın doğrudan bir emeklilik reformu veya SGK prim güncellemesi olmadığı, esas olarak sosyal destek mekanizması şeklinde tasarlandığı belirtiliyor.

Dolayısıyla düzenlemenin emeklilik yaşını, prim gününü ya da mevcut emekli aylığı hesaplama sistemini doğrudan değiştirmesi beklenmiyor. Gündemdeki modelin asıl hedefinin, gelir seviyesi yetersiz kalan hanelere tamamlayıcı sosyal yardım sağlamak olduğu ifade ediliyor. Ekonomide üç başlık üzerinden çözüm arayışı Yeni sosyal destek modeli, ekonomi gündeminde ele alınan daha geniş kapsamlı adımların bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Ekonomik sorunlara yönelik çalışmaların özellikle konut ve kira maliyetleri, istihdam ve mana erişim ile düşük gelirli vatandaşların desteklenmesi başlıklarında yoğunlaştığı aktarılıyor. Konut ve kira fiyatlarındaki yükselişin hane bütçeleri üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla sosyal konut çalışmalarının genişletilmesi gündemde bulunuyor. Barınma maliyetinin düşürülmesine yönelik politikaların, dar gelirli ailelerin bütçelerini doğrudan rahatlatması hedefleniyor.

İstihdam tarafında ise özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin mana ulaşabilmesi ve mevcut istihdamın korunmasına yönelik adımlar üzerinde duruluyor. Ekonomide işletmelerin üretim ve istihdam kapasitesinin korunmasının, gelir kayıplarının önlenmesi açısından önemli olduğu değerlendiriliyor. Üçüncü başlıkta ise emekliler ve düşük gelirli vatandaşlara yönelik destek mekanizmaları öne çıkıyor.

GETAD modeli bu noktada, hanelerin belirli bir ekonomik seviyenin altına düşmesini önlemeyi amaçlayan araçlardan biri olarak gündeme geliyor. GETAD için Meclis süreci bekleniyor Yeni sistemin hayata geçirilmesi açısından en önemli aşamalardan biri yasal düzenlemenin hazırlanması olacak. Mevcut hazırlıkların ardından bütçe hesaplamalarının tamamlanması ve modelin kapsamının netleştirilmesi bekleniyor.

Düzenlemenin ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşınmasının planlandığı belirtiliyor. Ancak Meclis'e sunulacak teklifin içeriği, destek miktarları, gelir sınırları ve başvuru koşulları yasama sürecinde kesinlik kazanacak. Bu nedenle şu aşamada sosyal medyada veya çeşitli platformlarda paylaşılan kesin ödeme tutarlarının resmi bir uygulama gibi değerlendirilmemesi önem taşıyor.

Özellikle emekli maaşlarına doğrudan zam yapılacağı veya belirli SGK giriş tarihine sahip tüm vatandaşlara otomatik ödeme gerçekleştirileceği yönündeki iddiaların, düzenlemenin nihai metni ortaya çıkmadan kesinleşmiş bilgi olarak kabul edilmemesi gerekiyor. Düşük maaş alan emeklilerin gözü düzenlemenin ayrıntılarında Emekliler açısından yeni sistemin en önemli noktası, mevcut maaşın üzerine nasıl bir tamamlayıcı desteğin uygulanacağı olacak.